صفحه اصلی  |  راهنمای سایت  |  امور کاربران  |  پرسش و پاسخ  |  ارتباط با مؤسسه
مؤسسه در استانها
  

دفتر مرکزی:
تهران، خیابان احمد قصیر (بخارست)، نبش کوچه دهم، پ 17، برج ایراتل،
کدپستی: 1514743111
تلفن: 88555555 (100خط)
تهران: 1881


شعبه مشهد مقدس:
مشهد مقدس، بلوار جانباز،
کوچه جانباز2،
نبش میلاد شمالی14 پلاک3
کدپستی: 9197864561
تلفن: 05117650450 (33خط)


شعبه قم:
قم، بلواربسیج،
بین کوچه های 23 و 25
کدپستی: 3715964996
تلفن: 02517730403
02517738211


شعبه آران و بیدگل:
آران و بیدگل،
بلوار امام خمینی،
کوچه رزاق زاده
کدپستی: 8741718651
تلفن: 88-03622729182


شعبه تنکابن:
تنکابن، خیابان جمهوری،
کوچه قائم، پلاک29
کدپستی: 67614-46817
تلفن: 01924235743
فکس: 01924238184


شعبه کرمان:
کرمان، چهارراه کاظمی،
روبروی بیمه ایران،
بالای کتابفروشی شکوری
کدپستی: 7613859387
تلفن: 03412226550


شعبه بیرجند:
بیرجند، خیابان معلم،
معلم 13، پلاک2
کدپستی: 9717864561
تلفن: 16-05612210012



شعبه زاهدان:
زاهدان، میدان امام علی (ع)،
میدان فلسطین،
جنب یخچال سازی
کدپستی: 9816697757
تلفن: 05412412117



شعبه ایلام:
ایلام، میدان شهید کشوری،
بلوارشهید بهشتی،
روبروی صدا و سیمای مرکز ایلام
تلفن: 08412240212


 

  
 
وظايف و مسئوليت هاي پدر در تربيت فرزند

وظايف و مسئوليت هاي پدر در تربيت فرزند

به بهانه ولادت امام علي (ع) و روز پدر

 

 

با عنايت به اين که بيشتر متخصصان تعليم و تربيت به نقش مادر در تربيت فرزند پرداخته اند و نقش پدر با وجود اهميت بسزايي که در رشد و تربيت فرزند دارد کمتر به آن توجه شده است، در اين مقاله سعي شده به مهم ترين وظايف و مسئوليت هاي پدران در تربيت فرزندان بپردازیم و به آموزه هاي ديني در اين زمينه اشاره کنیم.

 

براي واژه تربيت معاني گوناگوني در فرهنگ لغات ذکر شده است ، از جمله ؛ پروردن ، پروراندن ، پرورش ، تهذيب و غيره. ولي آنچه بيشتر در معناي تربيت ذکر شده همان پروراندن و ادب و اخلاق را به کسي ياد دادن است . هدف از تربيت ، پرورش صحيح و ياد دادن آداب نيکو به فرزند است يعني کودک را به گونه اي تربيت کنيم که بتواند به راه صحيح قدم گذاشته و آداب و اخلاق و رفتار منطقي داشته باشد و براي جامعه و نيز پدر و مادرش در دنيا و آخرت مفيد باشد. لذا تربيت صحيح فرزند براي پدر و مادر نوعي «باقيات الصالحات» است و چراغ اين باقيات الصالحات هرگز خاموش نمي شود . امام سجاد عليه السلام در صحيفه سجاديه مي فرمايد : (1) «خدايا مرا در تربيت فرزندان خود و نيکي کردن به آنها کمک کن .»

 

 

پدر ؛ عاملی مؤثر در تربيت فرزند  

عوامل موثر در تربیت فرزند به دو دسته کلي ؛ عوامل انساني و عوامل غير انساني تقسيم مي شوند و منظور از عوامل غير انساني؛ عوامل جغرافيايي، طبيعي و... مي باشد. عوامل انساني مؤثر در تربيت فرزند عبارتند از : مادر ؛ پدر؛ خواهر و برادر بزرگتر؛ معلم و اعضاي مدرسه؛ دوستان و معاشران؛ افراد اجتماع؛ خويشان و بستگان ؛ رهبران اجتماع؛ که از این میان به اختصار به توضيح و تبيين نقش پدر و شان و مقام او مي پردازيم .

 

 

پدر از نظر کودک مظهر قانون و عدل و انصاف است و مي تواند پناهگاه خوبي براي خانواده باشد . مشي پدر ، مهر و انصاف و نيز ظلم و ستم و قدرت پدر در رفتار و آينده کودک اثر مي گذارد .

توجه به پاکزادگي فرزند يکي از بهترين راههاي حفظ انتساب فرزند به پدر و و دقت کامل در اين باره است ، چنانکه خداوند متعال در قرآن کريم مي فرمايد : (2) «آنان را به انتساب به پدرشان بخوان .»

زحماتي که هر پدري متقبل مي شود، از يک سو وظيفه ديني و از سوي ديگر وظيفه اخلاقي است . از نظر ديني کودکان بر گردن پدر حقوقي دارند. که در منابع ديني مفصل بيان شده است . از نظر اخلاقي نيز کودکان در حقيقت همانند مهمان هايي هستند که به دعوت پدر و مادر بر سر اين سفره که همان خانواده است حاضر شده اند . حالا که حضور پيدا کرده اند ، پدر بيش از همه وظيفه دارد از اين مهمان ها به خوبي و به وجه شايسته و نيک پذيرايي کند . رسول گرامي (ص) فرمودند:

«الکاد علي عياله کالمجاهد في سبيل الله ؛ آن کس که براي خانواده اش تلاش کند ، همانند مجاهد نستوه و در حال جهاد است» جهاد کردن فقط در هنگام نبرد و جنگ نمي باشد . بلکه تلاشي که پدر براي کسب لقمه حلال براي خانواده اش انجام مي دهد نيز مانند جهاد است و خداوند اجري که به مجاهدين في سبيل الله مي دهد همان اجر را به پدر نيز مي دهد. اميرالمؤمنين علي (عليه السلام) فرمودند : (3) «لقمه حرام و ناپاک را به خانه نبريد .» يک پدر نمونه ، پدري است که افزون بر آموزش اخلاق و رفتار خوب به فرزندان بتواند روزي خانواده اش را نيز از راه حلال به دست آورد . زيرا اين روزي حلال در سرنوشت فرزندان بسيار مؤثر است . اگر دعايي را که فرزندان مي کنند ، برآورده شود تا حد زيادي در اثر همين روزي حلالي است که پدر برايشان آورده است و لذا فرزندان هميشه بايد قدردان چنين پدري باشند .

 

 

اسلام و احترام به پدر

اسلام براي پدراني که وظيفه خود را به درستي انجام مي دهند ارزش و احترام خاصي قائل است. اين ارزش و احترام به حدي است که در آيات قرآن پس از انجام وظيفه عبادت و احترام به خدا و اطاعت از فرمانش، از لزوم احترام به والدين ياد شده است .

بنابراین بر فرزندان لازم است که حکم پدر را رعايت کنند و بدون اجازه او ، جز در اجرای واجبات کاري انجام ندهند . همچنين فرزندان وظيفه دارند بال رحمت و عنايت خود را در زير پاي پدر و مادر بگسترانند و با دلسوزي و محبت در همه حال رعايت احترام آنها را داشته باشند و از هر کاري که موجب تکدر خاطر آنها مي شود پرهيز کنند .

 

 

تصور کودک از پدر

طفل از زمان تولد تا حدود دو ماهگي شديدا وابسته به مادر است و مادر را مرکز آرزوها و آمال خود مي داند . به تدريج که کودک وارد دو ماهگي مي شود ، پدر وارد زندگي و ذهن و تصور او مي شود. کودک اين را در مي يابد که پدر براي او پناهگاه است، معلم است، و رهبر و قانونگزار است . تصور اين که پدر از مادر کم اهميت تر است از جهاتي درست است اما در مواردي نيز نقش پدر مهم تر از مادر مي باشد . تجسم عالم شعور ، مظهر عقل و دانش درخانواده در قبضه پدران است و طفل پدر را به اين گونه مي شناسد. کودک به تدريج که بزرگتر مي شود تصوراتي از پدر را در ذهن خود پرورش داده و آنها را پر و بال مي دهد. از جمله تصوراتي که کودک از پدر خود دارد عبارتند از :

الف) چهره برجسته ي خانواده ب) همانندي با پدر ج) ضامن رفع نيازها د) عامل تأمين امنيت هـ) مرکز دانايي و انديشه

 

 

 الف) چهره برجسته خانواده

در روانشناسي کودک و نيز اصول و مباني تربيت فرزندان تصريح شده است که کودک در سن 3 -2 سالگي پدر را بزرگترين شخصيت و عاقل ترين افراد مي داند. اگر کسي عليه پدر چيزي بگويد ، او از پدر خود دفاع مي کند . کودک در خانه با پدر رفتاري رسمي دارد و بيشتر اوقات از کانال مادر با پدر ارتباط برقرار مي کند.

 

ب) همانندي با پدر

از نظر روانشناسان ، کودک 6-3 ساله مخصوصا پسر بچه ها پدر را الگوي خود قرار مي دهند . پدر از نظر کودک سمبل قدرت است . ضامن خانواده است و همه آرزوي کودک اين است که مثل پدر باشد .

 

ج) ضامن رفع نيازها

پدر از نظر کودک ضامن رفع نيازهاست . هر چيزي را که اعضاي خانواده احتياج دارند ، پدر تهيه مي کند . کودک در سايه پدر، نيکو پرورش مي يابد . هر چقدر سن کودک بيشتر شود ، ديد او نسبت به توانمندي و ضمانت پدر بيشتر مي شود به طوري که در سنين نوجواني مادر را عامل مهر و محبت و پدر را عامل تأمين زندگي مي داند.

 

د) عامل تأمين امنيت

اگر خطري براي کودک پيش آيد در سنين خردسالي به مادرپناه مي برد ولي از حدود چهارسالگي به بعد نوعا به پدرش پناه مي برد و او را پناهگاه خود مي داند.

 

هـ) مرکز دانايي و انديشه

پدر نماينده دنياي خارج کودک است. مرکز دانايي و آگاهي است. کودک گمان دارد که پدرش در همه اصول و قواعد داناست. حتي کودکاني که نسبت به پدر ديد منفي دارند باز هم درباره پدر تعصب دارند و عقل و فکر او را تحسين مي کنند.

 

 

وظايف اساسي پدر

يک پدر نمونه و شايسته داراي وظايف اساسي زيادي است که در اين جا به سه وظيفه مهم اشاره مي کنيم :

1) مديريت صحيح زندگي و تعيين خط مشي ونظام آن ؛

2) تأمين نيازهاي اعضاي خانواده ؛

3) مسئوليت تربيت فرزندان ؛

 

 

اساس و دامنه حقوق کودک

روشن شد که پدر در رابطه با کودک مسئول است. مسئول سلامت جسم ، روان ، ذهن و غيره. پس لازم است او را نيکو پرورش دهد ، نيکو ادب کند و براي فرزندان هيچ خدمت و سرمايه و هيچ بخشي بهتر از ادب و تربيت صحيح اسلامي نيست . چنان که براي پدر و مادر نيز هيچ وظيفه اي مهم تر از اين نيست. در دامنه ي حقوق مهم و اساسي فرزندان مي توان موارد زير را نام برد :

1) حق آموزش ؛

2) حق پرورش ؛

3) ساير حقوق .

دامنه پرورش نيز بسيار وسيع است و شامل همه ابعاد وجودي انسان مي گردد .
1) پرورش بدن ؛

2) پرورش ذهن ؛

3) پرورش روان و ...


در جنبه بدن ، والدين وظيفه دارند در جهت رشد و پرورش بدن فرزندان خود و نيز شادابي و سلامت آنان و محافظت از بيماري ها و غيره بکوشند و از هيچ تلاشي دراين جهت فروگذار نکنند .

در جنبه ذهن والدين وظيفه پرورش ذهن ، تخيل ، هوش فرزندان رابه عهده دارند . مسئله پرورش ذهن و شکوفا ساختن استعدادها اگر از رشد و سلامت جسم مهم تر نباشد مسلماً کمتر نيست. والدين با شيوه هاي درست بايد بکوشند همه امکانات خود را در جهت بالندگي هوش و استعداد فرزندان خود بکار گيرند . همچنين والدين وظيفه دارند به پرورش روح و روان کودکان توجه کنند مسائل مربوط به انديشه هاي عالي و ملکات و فضايل اخلاقي و ارزش هاي متعالي اسلام مثل ايثار ، عدالت و غيره را به کودک ياد دهند.

 

 

1) تعليم و تربيت

يکي از حقوق فرزندان ، تعليم و تربيت است . قلب و روح هر کودکي که متولد مي شود همچون آينه اي زلال و شفاف است . پدر و مادر مي توانند باتربيت صحيح ، فرزندان را به سعادت برسانند. خداوند در سوره روم آيه 30 مي فرمايد : ـ«... فطرت الله التي فطر الناس عليها ... ؛ خداوند مردم را بر اساس فطرت خدايي آفريده است .» بنا بر فطرت توحيدي ، سعادت و هدايت در وجود طفل به وديعه نهاده شده است و والدين گرامي نبايد اجازه دهند که اين فطرت از مسير اصلي خويش که همان سعادت و هدايت است خارج شود. در روايات آورده شده که حق فرزند بر پدر اين است که نام نيک برايش انتخاب کند و او را خوب تربيت کند و به او قرآن ياد دهد. (4)

 

البته پدر در رابطه با فرزند داراي وظايف و مسئوليت هاي فراوان ديگري هم مي باشد از جمله : پرورش مذهبي که عامل مهمي براي سعادت افراد و بازدارنده آنان از عوامل خلاف و بزهکاري است . پدر بايد شوق به کمال را در نهاد فرزندان قرار داده و موجبات تثبيت آن را فراهم کند. پدر در صورتي که مي تواند بايد از راه عرضه عقايد و افکار اسلام فرزندان خود را با آداب ديني آگاه نمايند و با عملکرد خود ، فرزندان رامتدين بار آورد و در صورتي که نمي تواند از عالمان و معلمان و مربيان خوب و مراکز آموزشي شايسته کمک بگيرد . روشن است که پدر در اين زمينه مسئوليت سنگين تري را بر عهده دارد و غفلت و سهل انگاري او در مورد رفتار فرزندان در آينده مشکل ساز خواهد بود.

 

 

2) رشد فرهنگي

آگاهي هاي لازم و پرورش فرهنگي فرزندان نيز از وظايف والدين است . والدين معلم و راهنماي فرزند اند. هم در خانه ، همه اطلاعات مورد نياز را به کودکان مي دهند و هم وقتي به مدرسه مي روند ، به ترميم نقص ها و جبران کمبود ها در اين رابطه مي پردازند.

 

 

3) معرفي و توضيح فلسفه زندگي

اگر پدر همه فکر و ذکر خود را صرف رفع نيازهاي جسمي کودک کند، وظيفه خود را ادا نکرده است. از وظايف عمده و اساسي پدر اين است که به فرزند خود کمک کند تا هدف زندگي اش را بشناسد و براي اعمال و رفتارش دلايلي بيابد تا بداند که چرا زنده است ؟ چرا مي ميرد ؟ مشکلات چيست و چگونه مي توان آنها را حل کرد.

 

 

4) آموزش عملی از طریق ایفای نقش اجتماعي واخلاقي

انسان موجودي اجتماعي است . به اين معنا که در اجتماع زندگي مي کند و در آنجا به مرحله رشد و کمال مي رسد . اجتماع و فرهنگ در او مؤثر است و او مي تواند تا حدود زيادي در اجتماع تأثير گذار باشد و در آن تحول ايجاد کند . در سنين کودکي هيچ چيز بهتر از آموزش عملي نيست . پدر وظيفه دارد از راه عمل کردن به کودک ياد دهد که چگونه باشد و به چه صورتي عمل کند . در مواردي مي تواند از داستان ها و قصه ها استفاده کند و به صورت غير مستقيم فرزندان را آموزش دهد و گاهي نيز مي تواند به صورت مستقيم آموزش دهد. توجه به اين نکته ضروري است که راه آموزش در سنين مختلف يکي نيست . راه آموزش در خردسالان بايد از طريق جملات کوتاه باشد و در پايان دوره کودکي مي توان آموزش را با عمل ، آميخته کرد .

 

 

روش هاي عملي در تربيت

از روش هاي تربيتي قرآن اين است که الگوها را معرفي مي کند .

«لقد کان لکم في رسول الله اسوه حسنه لمن کان يرجوالله و اليوم ا لاخر و ذکر الله کثيرا» (5) اولين الگو در تربيت فرزندان ، پدر و مادر هستند . اگر والدين معتقد به اجراي احکام الهي باشند بهترين تأثير را خواهند داشت . امام کاظم (عليه السلام) فرمودند (6) : «رفتار کودکان در اثر رفتار درست والدين محفوظ مي ماند» .

 

 

حفظ کرامت نفس فرزندان

عقيده روانشناسان اين است که با احترام و محبت به کودک ، بسياري از مشکلات کودک حل خواهد شد . نبايد کودک را در مقابل ديگران کوچک شمرد يا تنبيه کرد و براي انجام خطاها ملامت نمود. (7)

لازم است والدين به هنگام پشيماني فرزند از خطا، عذرش را بپذيرند و بي سبب او را تنبيه نکنند. بلکه با تشويق و صبر آنها را به صلاح دعوت کنند.

 

 و نکته آخر آن که يک اصل کلي وجود دارد و آن اين است که والدين ابتدا بايد خويشتن را تربيت کنند. اگر والدين خودشان داراي صفات نکوهيده باشند ، نمي توانند در فرزندشان ، صفات پسنديده را به وجود آورند . قرآن در اين باره مي گويد : «اتأمرون الناس بالبر و تنسون انفسکم و انتم تتلون الکتاب افلا تعقلون» (8) آيا شما مردم را به نيکي امر مي کنيد ، در حالي که خويشتن را فراموش کرده ايد . فرزندان ما هر گونه که باشند خوش رفتار يا بد رفتار ، راستگو يا دروغگو ، حسود يا خيرخواه همه اين صفات را از پدر و مادرخود کسب کرده اند .

 

 

 

پي نوشت :

1 - صحيفه سجاديه ، دعاي 25
2-ادعوهم لابائهم ، احزاب ، آيه 5 .
3- نهج البلاغه ، خطبه 151 ، فراز 16 .
4-شفيعي مازندراني ، راز خوشبختي و اعجاز ازدواج ، ص 182 .
5-سوره احزاب آيه ي 21 .
6-يحفظ الاطفال بصلاح ابائهم (بحار ، ج 15 ، ص 178 ، شفيعي مازندراني ، ص 195 .
7-چراغ چشم ، سيره و کلام پيامبر اعظم (صلوات الله عليه) ، ص 163 .
8-بقره ، آيه ي 14 .

 


 

منبع:  ماهنامه پیام زن ، شماره 195 ، نوشته مهرنوش اکبري ( با ویرایش و تلخیص )

 



تاریخ درج مطلب :  13/04/88  

 
دفتر مرکزی : تهران ، خیابان بخارست ، نبش کوچه دهم ، برج ایراتل ، کدپستی 1514743111 ، تلفن : 88555554 ، (18 خط ) ، 1881
کلیه حقوق این سایت متعلق به www.KHEIRIE-ImamReza.ir می باشد. 1387©