صفحه اصلی  |  راهنمای سایت  |  امور کاربران  |  پرسش و پاسخ  |  ارتباط با مؤسسه
مؤسسه در استانها
  

دفتر مرکزی:
تهران، خیابان احمد قصیر (بخارست)، نبش کوچه دهم، پ 17، برج ایراتل،
کدپستی: 1514743111
تلفن: 88555555 (100خط)
تهران: 1881


شعبه مشهد مقدس:
مشهد مقدس، بلوار جانباز،
کوچه جانباز2،
نبش میلاد شمالی14 پلاک3
کدپستی: 9197864561
تلفن: 05117650450 (33خط)


شعبه قم:
قم، بلواربسیج،
بین کوچه های 23 و 25
کدپستی: 3715964996
تلفن: 02517730403
02517738211


شعبه آران و بیدگل:
آران و بیدگل،
بلوار امام خمینی،
کوچه رزاق زاده
کدپستی: 8741718651
تلفن: 88-03622729182


شعبه تنکابن:
تنکابن، خیابان جمهوری،
کوچه قائم، پلاک29
کدپستی: 67614-46817
تلفن: 01924235743
فکس: 01924238184


شعبه کرمان:
کرمان، چهارراه کاظمی،
روبروی بیمه ایران،
بالای کتابفروشی شکوری
کدپستی: 7613859387
تلفن: 03412226550


شعبه بیرجند:
بیرجند، خیابان معلم،
معلم 13، پلاک2
کدپستی: 9717864561
تلفن: 16-05612210012



شعبه زاهدان:
زاهدان، میدان امام علی (ع)،
میدان فلسطین،
جنب یخچال سازی
کدپستی: 9816697757
تلفن: 05412412117



شعبه ایلام:
ایلام، میدان شهید کشوری،
بلوارشهید بهشتی،
روبروی صدا و سیمای مرکز ایلام
تلفن: 08412240212


 

  
 
ميراث معنوي ازدواج؛ از «كِچَه زني» تا «واطلبون»


ميراث معنوي ازدواج؛ از «كِچَه زني» تا «واطلبون»


نويسنده: فرهاد فرزان

صدرا محقق- عكس‌ها:اسحاق آقايي

     آيين ها و سنت هاي مرسوم در ميان اقوام مختلف ايراني بخش هايي از ميراث تاريخي هر کشوري محسوب مي شود. اين بخش از ميراث را در ذيل مجموعه ميراث ناملموس يا ميراث معنوي مي شناسند.
    توجه به ميراث معنوي از سوي يونسکو نيز توصيه شده است، از همين رو مدت هاست فهرستي تحت عنوان «ميراث فرهنگي و معنوي يونسکو» به وسيله سازمان فرهنگي وابسته به سازمان ملل در جهت محافظت بهتر ميراث فرهنگي معنوي جهان و ايجاد آگاهي درباره آنها تنظيم شده است. به صورت خلاصه، بخش هاي مهم و نشان دهنده ميراث بياني و معنوي ملل مختلف که بيان کننده تنوع فرهنگي و خلاقيت باشند مورد توجه يونسکو هستند. اين پروژه شامل دو فهرست مي شود: بخشي که شامل ميراث فرهنگي معنوي بشريت مي شود و بيان کننده نمايش ها و روش هاي بياني است که کمک مي کند تا از تفاوت فرهنگي و اهميت آنها آگاه شويم. دوم نيز فهرستي که شامل ميراث هايي مي شود که در حال فراموشي هستند و کشورها بايد در جهت زنده نگه داشتن و نگهداري آنها کوشش کنند.
    مدتي است سازمان ميراث فرهنگي کشور براي توجه بيشتر به اين بخش از ميراث کشور اقدام به ثبت ملي اين آيين ها مي کند. ازدواج در ميان اقوام مختلف کشور همان گونه که همين امروز هم در ميان جوامع شهري با آداب خاص و رسم و رسوم ويژه اي برگزار مي شود، آداب و مراحل خاصي داشت.
    در ميان بيشتر اقوام کشور بدون طي کردن اين مراحل کسي اقدام به خواستگاري و ازدواج نمي کرد و عدم اجراي آنها، به منزله بي توجهي به رسوم محلي و طايفه اي بود. در استان کهگيلويه و بويراحمد که غالب ساکنان آن را اقوام لر تشکيل مي دهند و پيشينه زندگي عشايري در آن ريشه دار بوده و هست، ازدواج مراحل و مناسک خاصي داشت که هنوز برخي از اين مراحل با وجود شهرنشين شدن بخش هاي زيادي از مردم استان رعايت و اجرا مي شود.
    اين مراحل خاص هر کدام جزييات، ويژگي ها و زمان خاصي داشت و با پيش رفتن و جدي تر شدن ماجراي ازدواج يک زوج، هر کدام از اين مراحل نيز اجرا مي شد. در اين نوشته سعي بر آن شده است تا مراحل ازدواج در ميان لرهاي استان کهگيلويه و بويراحمد با توضيحاتي در رابطه با آنها شرح داده شود. بي ترديد اين آداب و رسوم بخشي از ميراث ناملموس اقوام گوناگون کشور ايران است.
   
    کِچَه زني و کدخدا کشوني
     اولين مرحله از آغاز رسميت بخشيدن به تلاش ها براي پيوند ميان دو نفر در استان کهگيلويه و بويراحمد را به رسم کچه زني مي شناسند. کچه زني در زبان لري به معناي کنايه زدن است. در اين زمان مادر يا يکي از بستگان داماد پس از مشورت خصوصي با يکي از والدين دختر مورد نظر کنايه اي را مي زند و با رندي تلاش مي کند که در نگاه اول تمايل و رضايت والدين دختر به وصلت با پسرشان را مورد سنجش قرار دهد. اين گام اولين بخش از نشان دادن قصد جدي خانواده داماد براي خواستگاري از يک دختر است.
    مرحله بعد از کچه زني، مرحله «خواستگاري مقدماتي» است: در اين مرحله نخست براي خواستگاري، خانواده داماد، فردي از نزديکان و بزرگان خويش را به خانه عروس مي فرستند تا به طور آشکار از عروس موردنظر خواستگاري کند.
   
    گپ زني
     مرحله گپ زني يا خواستگاري: در اين مرحله خانواده داماد دست به شگرد جالبي مي زند. تمامي افراد فاميل نزديک يا ده خويش را به منزل شان دعوت مي کنند و پس از صرف شيريني و ميوه و چاي، يکي از افراد خانواده داماد لب به سخن مي گشايد. وي هدف از اين دعوت را بيان مي کند و از حاضران مي خواهد اگر با اين وصلت موافقت دارند، کساني را براي رفتن به منزل دختر مورد نظرشان براي خواستگاري تعيين کنند. بديهي است در اين جلسه در هر صورت کساني که با موضوع موافقت ندارند، مجلس را ترک مي کنند و موافقان کساني را براي خواستگاري انتخاب مي کنند. آنها در زماني که تعيين شده، جهت خواستگاري به خانه دختر مي روند و به طور رسمي از دختر خواستگاري مي کنند. خانواده دختر جواب قطعي خود را مشروط به توافق بستگان نزديک خويش مي دانند. البته خانواده دختر پيش از اين در قالب يک ميهماني که نام آن «کدخدا کشوني» (به معناي دعوت از بزرگان نزديک فاميل) است، نزديکان و بزرگان قوم را در جريان خواستگاري قرار مي دهند. در مرحله کدخداکشوني خانواده دختر از نظر بستگان درجه اول و آنهايي که در محل نفوذ دارند باخبر شده اند. به هر حال خانواده عروس اعلام مي کنند که چند روز ديگر جواب تان را به فلاني (يکي از خواستگاران) خواهيم داد. از اين رو خانواده دختر جلسه اي همانند جلسه کدخداکشوني که در خانواده داماد برگزار شد، تشکيل داده و جواب قطعي را به نماينده تعيين شده مي دهند.مرحله بعد بردن داماد به خانه همسر آينده اش است. در اين هنگام داماد به همراه چند نفر از نزديکان خود با اعلام قبلي به صرف شام يا ناهار به خانه خسي (خانه پدر عروس) مي رود تا از آن روز به بعد، داماد بتواند به خانه همسر آينده اش رفت وآمد کند.
   
    رخت كنون
     مرحله بعدي مراسمي است با نام «رخت کنون». اين مراسم کاملازنانه است و در قالب آن تعدادي از زنان خانواده داماد مقداري لباس و زيورآلاتي مانند گوشواره، حلقه، دستبند و... طي مراسمي ويژه به خانه دختر مي برند. با اجراي اين مراسم خانواده پسر نشانه اي بر عروس خويش مي گذارند.
    پس از اين مرحله، بار ديگر در مراسمي که «کدخداکشوني» خوانده مي شود، تعداد بيشتري از اعضاي فاميل دور و نزديک دعوت مي شوند. حاضران در اين مراسم پيش از اين در جريان خواستگاري قرار گرفته بودند و در اين مرحله با موافقت خانواده ها، قرار است زمان دقيق عروسي و جزييات ديگري مانند ميزان مهريه مشخص شود. در اين جلسه ريش سفيدان فاميل داماد و ريش سفيدان فاميل عروس، جهت صحبت پيرامون جزييات مورد بحث، هرکدام يک نفر را به عنوان سخنگو انتخاب کرده و خواسته ها و انتظارات خود را با طرف مقابل و زمينه سازي براي مراسم بعدي مطرح مي کنند. گفتني است در همه اين مراحل اصل بر توافق طرفين است.
   
    پشت قباله
     بزرگان حاضر در ميهماني يا مراسم کدخداکشوني براي تعيين مهريه که در اصطلاح محلي به آن «پشت قباله» يا «حق مهر» مي گويند و همان «صداق» يا «مهريه» است، بحث و تبادل نظر مي کنند. ميزان مهريه در وهله اول تضميني است براي جلوگيري از طلاق و برآورد عموم اين است که هرچه سنگين تر گرفته شود، از قدرت بازدارندگي بيشتري برخوردار مي شود. در هر صورت پشت قباله نسبت به عوامل مختلفي متفاوت است. مثلااگر ازدواج درون يک طايفه و ميان خويشاوندان نزديک باشد مبلغ پشت قباله پايين گرفته مي شود و در غير اين صورت مقداري اين ميزان بيشتر خواهد بود. در ميان مردم استان کهگيلويه و بويراحمد نيز مانند همه ديگر نقاط کشور بسته به جايگاه و طبقه اجتماعي خانواده دختر ميزان مهريه او تعيين مي شود.
    در اين مرحله مبلغ ديگري نيز که بر سر جزييات آن بزرگان فاميل بحث مي کنند، شيربهاست. شيربها مبلغي است که خانواده داماد به خانواده عروس مي دهد تا به ازاي آن خانواده زن جهيزيه دختر خود را تدارک ديده و از طريق آن مقدمات عروسي را فراهم کند. تفاوت اساسي که بين عروسي هاي استان کهگيلويه و بويراحمد با مناطق ديگر وجود دارد، در اين است که در ديگر مناطق معمولاخانواده دختر بايد کل جهيزيه وي را تهيه کنند و سپس او را به خانه بخت بفرستند. در ميان مردم اين استان اما بخش عمده اي از جهيزيه با پولي که خانواده داماد به خانواده عروس مي دهند و مبلغ آن در جلسه کدخداکشوني تعيين شده، تامين مي شود.
   
    دعوتي
     مردم استان كهگيلويه و بويراحمد به عروسي و مراسم ازدواج دعوتي مي گويند. چند روز قبل از موعدي که قرار است مدعوين دعوت شوند به وسيله کارت عروسي يا به صورت شفاهي از آنها دعوت مي کنند و از آنها مي خواهند که ظهر يا شام به منزل پدر عروس يا پدر داماد تشريف بياورند.
    پارنجون: براساس رسم و رسوم رايج در ميان مردم اين استان، با تعيين شدن روز دقيق عروسي زمان آغاز دعوت ميهمان فرا مي رسد. در اين مرحله کسي که وظيفه بردن کارت هاي عروسي و دعوت ميهمانان را برعهده دارد، هنگامي که به خانه هر کدام از دعوت شوندگان مراجعه مي کند، مبلغي را تحت عنوان پارنجون (هزينه قدم رنجه) دريافت مي کند. پيش از اين در ميان عشاير و روستاييان رسم بر اين بود که پارنجون به صورت کالابه فرد دعوت کننده داده مي شد، اما امروزه پارنجون به صورت نقدي پرداخت مي شود. به همين دليل نيز در ميان نوجوانان و جوانان خانواده هاي عروس و داماد براي انجام دادن وظيفه توزيع کارت هاي دعوت رقابت شکل مي گيرد.
    روز دعوتي: ميهمانان هنگامي که جهت صرف غذا به سمت عروسي حرکت مي کنند، گروه گروه خود را به مراسم مي رسانند. زنان و مردان خانواده هاي نزديک يا فاميل با همديگر خواهند رفت. آنها قبل از حرکت در يک نقطه جمع مي شوند و مشورت مي کنند که براي عروس و داماد چه مقدار پول ببرند. پس از جمع آوري پول مبالغ را به يک نفر مي دهند و به سمت محل دعوتي روانه مي شوند.در اين مرحله پذيرايي از ميهمانان عروسي هم از طرف خانواده داماد انجام مي گيرد و هم از ناحيه خانواده عروس. با اين حال پذيرايي از طرف خانواده عروس معمولاکوتاه تر و به صرف شام يا ناهار صورت مي گيرد، در حالي که پذيرايي از ناحيه داماد معمولاچند روز و به صرف چند شام و ناهار انجام مي گيرد. معمولامکان پذيرايي خانواده عروس و پذيرايي خانواده داماد در منزل پدر عروس و پدر داماد صورت مي گرفته است.
   
    نکاح کنون
     در گذشته در مجلس عقد کنان يا آنگونه كه در اين استان رايج است نكاح كنون عاقد که معمولاروحاني بود ابتدا از پدر عروس و داماد، اجازه جاري کردن صيغه عقد دايم را مي گرفت. سپس براي گرفتن وکالت از عروس با «ترکه اي چوبي» به مجلس زنانه مي رفت. عروس زير چادر بود و يکي از بستگان عروس نيز وي را براي پاسخگويي به عاقد راهنمايي مي کرد. روحاني با ترکه چوب به سر عروس اشاره مي کرد و مي گفت: بي بي فلاني، آيا اجازه مي دهي با فلان ميزان مهريه و اين مقدار مثقال طلاو يک جلد کلام الله مجيد، شما را به عقد آقاي فلاني درآورم. عروس در اينجا با هدايت همان زن زير چادر از پدر، مادر، برادر، دايي، عمو و... (بسته به نوع هدايت زن زيرچادر همراه وي) اجازه مي گرفت. پس از چند مرتبه، فرد روحاني همان موارد را تکرار مي کرد تا عروس «بله» را مي گفت. سپس حاضران هلهله و شادي مي کردند و «کل» مي زدند و روحاني صيغه عقد دايم را جاري مي کرد.
   
    عروس برون
     پس از بله گفتن، عروس را بايد پدرش از زمين بلند کند و به دست داماد بسپرد. به اين ترتيب عروس جهت رفتن به خانه بخت آماده مي شود. امروزه در همه نقاط استان عروس را با اتومبيل به خانه داماد مي برند ولي پيش از اين در مناطق روستايي و عشايري عروس را به وسيله اسبي که به همين منظور تعيين شده بود به خانه پدر داماد مي بردند. همراه با عروس يکي از زنان خانواده اش نيز مي آيد که راهنماي عروس است و تا فرداي روز عروسي در خانه داماد مي ماند. اين مراسم عروس برون نام دارد.
   
    «دم خونه گروني» و «دم حيله(حجله)گروني»
     «دم خونه گروني» و «دم حيله(حجله)گروني» يا «پاگشون»: هنگامي که قافله حامل عروس و داماد به در منزل پدر داماد مي رسد، عروس با راهنمايي همراهش جلو در خانه داماد توقف مي کند يا مي نشيند تا اينکه داماد يا پدر او با دادن هديه اي مثل طلايا پول وي را راضي کند که بلند شود. خانواده داماد در همين مرحله با قرباني کردن بز يا گوسفند ورود عروس را به منزل شان جشن مي گيرند. عروس با ولوله شادي به سمت حجله اي که از قبل تزيين شده است رهنمون مي شود. عروس بار ديگر جلو ورودي حجله مي نشيند و منتظر دادن هديه ديگري از جانب داماد است که به آن «دم حيله گروني» مي گويند و پس از آن داماد عروس را به حجله مي برد.
    پس از دو يا چند روز، زنان خانواده عروس هدايايي را که خريداري کرده بودند، به همراه مادر عروس به خانه داماد مي برند و در آنجا با استفاده از گوشت و برنجي که پس از پايان مراسم عروسي در خانواده عروس باقي مانده بود غذايي درست کرده و با دعوت از زنان فاميل داماد و کساني که در عروسي متحمل زحماتي شدند، از آنها تشکر و قدرداني مي شود. خانواده عروس و زنان همراه پس از چيدن وسايل عروسي و صرف غذا به خانه خويش برمي گردند. اين رسم در برخي مناطق استان «پس پرده» نيز گفته مي شود و مشابه رسم پاتختي در ديگر نقاط کشور است.
   
    واطلبون
     آخرين مرحله «مراسم واطلبون»: چند روز پس از انجام مراسم عروسي، عروس به همراه داماد به خانه پدرش دعوت مي شود که پس از آن بتواند به همراه شوهرش به خانه پدرش رفت وآمد کند. همين رسم در ديگر نقاط کشور به اسم پاگشا شناخته مي شود. با انجام اين مراسم، عروسي از آن لحظه به بعد پايان مي پذيرد.با وجود اين، ذکر اين نکته مهم به نظر مي رسد که آيين هاي مربوط به عروسي و ازدواج در استان کهگيلويه و بويراحمد در مسير زمان دچار تحول و دگرگوني شده است. به اين معني که بعضي آيين ها و همچنين نگرش ها و باورها کهنه شده و ديگر کاربردي ندارد و بعضي از آنها هم منطبق با مقتضيات کنوني شده و به اصطلاح «امروزپسند» شده اند.
   
    
 روزنامه شرق ، شماره 1623 به تاريخ 20/6/91، صفحه 13 (ميراث فرهنگي)



تاریخ درج مطلب :  01/07/91  

 
دفتر مرکزی : تهران ، خیابان بخارست ، نبش کوچه دهم ، برج ایراتل ، کدپستی 1514743111 ، تلفن : 88555554 ، (18 خط ) ، 1881
کلیه حقوق این سایت متعلق به www.KHEIRIE-ImamReza.ir می باشد. 1387©