صفحه اصلی  |  راهنمای سایت  |  امور کاربران  |  پرسش و پاسخ  |  ارتباط با مؤسسه
مؤسسه در استانها
  

دفتر مرکزی:
تهران، خیابان احمد قصیر (بخارست)، نبش کوچه دهم، پ 17، برج ایراتل،
کدپستی: 1514743111
تلفن: 88555555 (100خط)
تهران: 1881


شعبه مشهد مقدس:
مشهد مقدس، بلوار جانباز،
کوچه جانباز2،
نبش میلاد شمالی14 پلاک3
کدپستی: 9197864561
تلفن: 05117650450 (33خط)


شعبه قم:
قم، بلواربسیج،
بین کوچه های 23 و 25
کدپستی: 3715964996
تلفن: 02517730403
02517738211


شعبه آران و بیدگل:
آران و بیدگل،
بلوار امام خمینی،
کوچه رزاق زاده
کدپستی: 8741718651
تلفن: 88-03622729182


شعبه تنکابن:
تنکابن، خیابان جمهوری،
کوچه قائم، پلاک29
کدپستی: 67614-46817
تلفن: 01924235743
فکس: 01924238184


شعبه کرمان:
کرمان، چهارراه کاظمی،
روبروی بیمه ایران،
بالای کتابفروشی شکوری
کدپستی: 7613859387
تلفن: 03412226550


شعبه بیرجند:
بیرجند، خیابان معلم،
معلم 13، پلاک2
کدپستی: 9717864561
تلفن: 16-05612210012



شعبه زاهدان:
زاهدان، میدان امام علی (ع)،
میدان فلسطین،
جنب یخچال سازی
کدپستی: 9816697757
تلفن: 05412412117



شعبه ایلام:
ایلام، میدان شهید کشوری،
بلوارشهید بهشتی،
روبروی صدا و سیمای مرکز ایلام
تلفن: 08412240212


 

  
 
ازدواج و مشكلات همسرگزيني

ازدواج و مشكلات همسرگزيني

ليلا ناصر

كارشناس امور فرهنگي

دفتر مركزي: تهران 



مقدمه


خانواده از قدیمی ترین نهادهای زندگی بشر و اصل و اساس هر جامعه ای است که بر اساس موقعیت آن، انسجام یا شکنندگی اش، می توان به وضعیت آن جامعه پی برد. در سال های دهه ی 1980 میلادی در کشورهای غربی بحث درباره ی چشم اندازهای خانواده و امکان از میان رفتن آن برای همیشه، در اوج خود بود اما در طول دوره ی بیست ساله ی بعد، نه تنها خانواده از میان نرفت بلکه رویداد های اجتماعی و تحول آن ها نشان دادند که تنها عامل و ساز و کار اجتماعی که توانست به جوامع توسعه یافته برای مقابله با امواج سهمگین بیماری ایدز و گسترش بحران های اقتصادی و بیکاری، به آن ها برای حفظ و انسجام کمک کند، خانواده است. (1) بنابراین ازدواج و تشکیل خانواده را باید جزء اصلی ترین حقوق انسان ها در همه ی جوامع و در عین حال اساسی ترین پایه های هر جامعه ای به شمار آورد.

 

تعریف ازدواج


از دیرباز جوامع مختلف پیوند میان زن و شوهر را به عنوان ازدواج مورد قبول قرار داده اند اما در طول زمان انواع مختلفی از ازدواج ها پدید آمده است و با توجه به اینکه ازدواج و تشکیل خانواده یک پدیده ی اجتماعی است در جوامع و فرهنگ های مختلف تعاریف متعددی از آن ارائه شده است ولی این تعاریف از مشابهت ها و عناصر نسبتاً ثابتی نیز برخوردارند.
کوئن می گوید ازدواج پیمانی مقدس، شرعی و قانونی بین زن و مرد برای شرکت در یک زندگی اجتماعی جدید با یکدیگر است که ثمره ی آن آرامش و بهره برداری صحیح و مطبوع از زندگی و تضمین بقاء نوع و ایثار و محبت خواهد بود.
از نظر " هاریس"، ازدواج نهادی است که برای انجام وظایف خانواده به وجود آمده است؛ یعنی تولید نسل، پرورش کودکان و انتقال فرهنگ و نیز وسیله ای است برای ایجاد نظم در روابط افراد. (3)
" کارلسون" ازدواج را این گونه تعریف می کند: ازدواج فرآیندی است از کنش متقابل بین دو فرد (یک مرد و یک زن) که برخی شرایط قانونی را تحقق بخشیده اند و مراسمی برای برگزاری زناشوئی خود برپا داشته اند و به طور کلی عمل آن ها مورد پذیرش قانون قرار گرفته و بدان ازدواج اطلاق شده است. (4)
" زیگان" نیز می گوید ازدواج عبارت است از پیوند میان دو انسان از جنسی مخالف که از طریق این پیوند رسمی و قانونی مجازند با یکدیگر مناسبات جنسی برقرار کنند. (5) و به عقیده ی " لوئی استراوس" ازدواج برخوردی است دراماتیک بین فرهنگ و طبیعت یا میان قواعد اجتماعی و کشش جنسی. ( 4)
به طور کلی و با توجه به تعاریفی که آمد ازدواج پدیده ای اجتماعی است که طی آن، به منظور تشکیل و ادامه ی زندگی زناشویی، بین زن و مرد پیوندی قانونی و مشروع برقرار می گردد که از یک سو متکی بر نیازهای طبیعی است و از طرف دیگر در ارتباط با هنجارهای اجتماعی صورت می گیرد و این هنجارها متناسب با فرهنگ، قوانین و شرایط و تجربیات هر جامعه ای، متغیر می باشند.
در کشور ما مشروعیت ازدواج از طریق جاری شدن صیغه ی عقد در حضور حداقل دو شاهد و ثبت آن در دفاتر ثبت ازدواج و طلاق با طی مراحل قانونی و رسمی، حاصل می شود.

 

عوامل تعیین کننده در انتخاب همسر


قواعد و سخت گیری های جامعه در مورد انتخاب همسر و ازدواج، ناشی از این است که ازدواج بیش از آن که یک انتخاب فردی برای برقراری یک رابطه ی شخصی و خصوصی و ارتباطات غریزی و طبیعی باشد، موجب پیوند دو خانواده، خاندان، قوم، قبیله و فرهنگ است که هر یک دارای منابع و منافع خاصی هستند و برای حفظ و گسترش آن ها تلاش می کنند. به همین جهت از ازدواج به عنوان وسیله ای برای تحکیم و افزایش منافع اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی استفاده می شود و نظارت و حساسیت بسیار شدیدی از جانب بزرگان بر این انتخاب به ظاهر فردی وجود دارد و دخالت های آنان تا خصوصی ترین لایه های این انتخاب نفوذ می کند، هرچند امروزه آزادی انتخاب بیشتری به فرد داده می شود و شیوه های انتخاب نیز تحول یافته است و به سمت نوعی فردگرایی پیش می رود.
در امر ازدواج عوامل بسیاری دخیل هستند. سوال هایی مثل اینکه چرا و چگونه روابط خصوصی طولانی مدت بین دو فرد ایجاد می شود، چرا ما به طرف بعضی افراد کشیده می شویم و نه دیگران، چرا ما بعضی روابط را ادامه می دهیم و در آن ها باقی می مانیم و بقیه را ترک و از آن ها اجتناب می کنیم، همگی به طور پنهان به دلایل و عوامل مختلفی اشاره می کند که در امر انتخاب همسر و ازدواج دخیل هستند. از میان این عوامل، عامل همسان همسری بیش از سایر عوامل از سوی جامعه شناسان مورد تاکید قرار گرفته است به این معنی که افراد ویژگی های خود را مانند پایگاه اقتصادی، جذابیت و ... ارزیابی می کنند و به دنبال همسرانی هستند که امتیازاتی مانند خود آنان دارند.
" برجس" و " والین" (3) در بررسی های مربوط به انتخاب همسر به پنج عامل به عنوان عواملی که اصولاً در انتخاب همسر تعیین کننده هستند، اشاره دارند:


1- همجواری
2- تصویری از همسر آرمانی
3- تصویری از والدین و زناشوئی آنان
4- همسان همسری یا گرایش به گزینش فردی که همگون باشد
5- نیازهای شخصیت


مطالعات بسیاری در مورد خصوصیات و ویژگی های زوج های جوان، یکسانی و مشابهت های فراوانی را در آنان نشان می دهد که نمی توان آن ها را صرفاً از روی اتفاق دانست بلکه این همسانی ها بیشتر نتیجه ی فرایندهای زندگی اجتماعی است. روابط مردم در زندگی اجتماعی در گروه های کم و بیش همگن صورت می گیرد و اشخاص برای همسریابی به دنبال کسانی می روند که در سطح خود آنان باشند.
به طور کلی همسان همسری شاخص های متفاوتی دارد که در این میان می توان به همسانی سنی، همسانی تحصیلی، همسانی پایگاه شغلی، همسانی طبقاتی، همسانی در سلیقه ها، همسانی در وضعیت مالی و سطح تحصیلات والدین، نزدیکی محل سکونت قبل از ازدواج و همسانی در مذهب اشاره کرد که وجود تفاوت  ها در هر یک از این شاخص ها، معانی ذهنی و مفاهیم بنیادین فکری دو طرف را تحت تاثیر قرار می دهد.
به عنوان مثال مطابق با تحقیقات " گلس "، مردانی که سطح سواد آنان پایین تر از زنان است به احتمال بیشتر به زنان خود که تحصیل کرده تر هستند، ستم روا می کنند. این خشونت صرفاً خشونت جسمانی نیست، بلکه در این بحث بیشتر خشونت های روانی و فکری مد نظر است که در نهایت منجر به جدایی فکری و روحی زن و شوهر از یکدیگر می شود. (همان)
محیط جغرافیایی یکی دیگر از عوامل موثر در انتخاب همسر است. افراد برای انتخاب در درجه ی اول لازم است که امکان برخورد با یکدیگر را داشته باشند. یعنی اول باید طرف مقابل دیده شود تا بعد در خصوص پسندیده شدن وی تصمیم گرفته شود.
همچنین " ویلیام جی گود " بیان می کند که نزدیکی مکانی، معرف تشابه طبقاتی است زیرا آنان که نزدیک هم زندگی می کنند به احتمال قوی از یک طبقه هستند و شانس وجود تشابهات اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی با بالا بودن شانس تشابه محیط جغرافیایی، بالا می رود و موجب تشابه آرمان های آنان از همسر ایده آل، زندگی زناشویی، نحوه تربیت فرزندان و ... می شود. تفاوت الگوها و آرمان های نقش بسته در ذهن افراد نیز می تواند به تعارض های جدی در زندگی مشترک تبدیل شود چرا که فرد در زندگی به دنبال تحقق و دست یابی به الگوهای ذهنی متصور خود است. (همان)

 

مشکلات همسرگزینی در ایران امروز 


در کشور ما در دوران کنونی، مسائل ازدواج دارای ویژگی های خاص خود می باشد. از یک طرف ایران همچون سایر کشورهای جهان سوم در مرحله ی گذار از سنت به مدرنیته است که تغییرات اجتماعی وسیعی را در همه ی پدیده های اجتماعی از جمله در ازدواج و همسرگزینی ایجاد کرده است. تغییراتی که موجب شده است تا مردان و زنان نگرش نوینی از پیوند زناشوئی و ازدواج داشته باشند و آن را نه فقط به عنوان یک رابطه ی جنسی و تولید فرزند بلکه برای به وجود آوردن یک زندگی کمال گرا، توام با عشق و همدلی و همدمی بدانند. دنیای جدید باعث بالا رفتن سطح آگاهی های اجتماعی، سواد عمومی و تحصیلات شده و به موازات آن سطح توقعات و انتظارات مردان و زنان به مراتب بیشتر از گذشته شده است. از طرف دیگر در عصر مدرنیته، تمایزات و تفاوت های فرهنگی و اجتماعی گروه ها و نیز آحاد جامعه بیشتر شده و همانندی های گذشته کم رنگ شده است. علاوه بر این ها در کشور ما وقوع انقلاب اسلامی در سال 1357 موجب شد تا تغییرات دیگری در جامعه به وجود آید. بخشی از این تغیرات ناشی از روند اسلامی کردن جامعه پس از انقلاب بود و بخشی دیگر به علت نقش اجتماعی زنان در جامعه و گرایش آن ها به تحصیلات بالاتر و احراز صلاحیت هایی همانند مردان در بدست گرفتن مشاغل خارج از منزل. همه ی این ها باعث شد تا همسرگزینی از شکل سنتی خارج شده و با مسائل دیگری که در نوع خود در کشور ما تازگی داشت، مواجه شود. در زیر مواردی از این مشکلات آورده می شود.

 

1- تمایزات اجتماعی
" امیل دورکیم" جامعه شناس فرانسوی قرن نوزدهم می گوید در دنیای امروز، افزایش جمعیت و گسترش تقسیم کار اجتماعی و به وجود آمدن مشاغل متنوع، موجب ارتباطات اجتماعی زیاد، تراکم اخلاقی و ارزش ها و هنجارهای گوناگون در جامعه شده است. (6) هر چند تنوع ارزش ها و هنجارها در جوامع مختلف، از دیرباز وجود داشته، اما آنچه جدید است، وجود این تنوع در یک جامعه ی واحد می باشد. در جامعه ی جدید در مقایسه با جامعه ی قدیمی، افراد با یکدیگر متفاوت هستند و هر قشر و گروه دارای ارزش ها، هنجارها، الگوهای رفتار و رسوم اجتماعی خاص خود می باشد.
مطابق این دیدگاه و با نگاه به جامعه ایران متوجه می شویم که دختران و پسران در دوران کنونی برای یافتن شریک زندگی خود، از نظر یافتن یک همسر همسان با خود دچار مشکل هستند. آن ها دیگر مثل دوران گذشته نمی توانند همسر خود را ندیده و نشناخته انتخاب کنند و امیدوار به همسانی فکری، ارزشی و هنجاری در زندگی مشترک آینده شان باشند. آن ها به خوبی دریافته اند که عدم توجه به این امر می تواند موجب شکنندگی ازدواج شده و در نهایت به طلاق منجر شود. دکتر" ساروخانی" در این مورد می گوید: " هرقدر زوجین از دیدگاه های اجتماعی نظیر تحصیل و اشتغال یا ویژگی های فردی و جسمانی نظیر سن و یا فرهنگ و یا طبقات، تراز یکدیگر باشند به همان نسبت میزان طلاق رو به کاهش می گذارد. در مقابل، هر قدر زوجین از نظر خلق و خو و منش مکمل یکدیگر باشند، باز به همان نسبت میزان طلاق کاهش می یابد. (4)

 

2- تفاوت نسل ها
با توجه به اینکه جامعه ایران در حال مدرن شدن و در مسیر تغییرات اجتماعی است ، روند تحولات در ارزش ها، رسوم و الگوهای رفتاری به قدری سریع است که آن را در فاصله ی دو نسل( والدین و فرزندان شان) می توان تشخیص داد. فرزندان تاثیر بیشتری از قالب های دنیای مدرن می پذیرند و در انتخاب همسر، معیارها و ملاک های دنیای مدرن را بیش از الگو های ارزشی والدین شان در نظر می گیرند. بنابراین وجود تفاوت ارزش های والدین و فرزندان در بسیاری از خانواده ها به عنوان یکی از مشکلات همسرگزینی جوانان وجود دارد.

 

3- افزایش میزان مهریه
زنان از هنگام انتخاب همسر و مراحل بعد از آن تا موقع ازدواج، به دلیل عدم تامین حقوقی در صورت وقوع اختلاف با شوهر و یا الزام به طلاق، دارای دغدغه ی دفاع از حقوق مشروع خود هستند. به این جهت در هنگام عقد ازدواج ضمن شروط خود، میزان مهریه را به گونه ای تعیین می کنند تا اولاً از سوء استفاده ی شوهر در صورت بوالهوس بودن و تصمیم به طلاق زن به بهانه های واهی پس از ازدواج، جلوگیری کنند و در ثانی اگر بنا به دلیلی ازدواج منجر به طلاق شد، زن از نظر تامین هزینه ی زندگی خود برای بقیه عمر دچار مشکل مالی و اقتصادی نباشد.

 

4- فقدان امکانات اولیه معیشتی برای شروع زندگی

طبق آمار های رسمی و غیر رسمی، میزان بیکاری در کشور ما به حدی است که از میانگین جهانی بسیار بالاتر می باشد و از معضلات کشور به شمار می رود. هرچند دامنه ی بیکاری، همه ی اقشار اجتماعی را در بر می گیرد، اما بیکاری فارغ التحصیلان در سطوح کارشناسی، کارشناسی ارشد و تا حدودی دکتری برای بعضی از رشته ها یکی از مسائل حاد جامعه امروز ما را تشکیل می دهد. در امر ازدواج جوانان مخصوصاً ازدواج مردان این مشکل تاثیرگذار بوده است. بیکاری مردان و یا پائین بودن سطح دستمزد ها برای جوانانی که با هر درجه ی تحصیلی مشغول به کار می شوند و نیز عدم امنیت شغلی، از موانعی است که موجب می شود پسران نتوانند اقدام به انتخاب همسر برای ازدواج نمایند.

 

5- بالا بودن توقعات و انتظارات زوجین

جوانان علاوه بر مشکلات مربوط به کسب درآمد کافی برای شروع زندگی، از سطح توقعات و انتظارات نسبتاً بالایی نسبت به والدین و نسل های قبل از خود برخوردار می باشند. داشتن مسکن مستقل هرچند به صورت اجاره ای و رهنی با توجه به بالا بودن نرخ های اجاره مسکن، داشتن اتومبیل و یا بسیاری از لوازم منزل که در سال های اخیر برای تشکیل خانواده مرسوم شده است، از موارد این توقعات است. همچنین امکان زندگی مشترک زوج با والدین شوهر یا زن، تقریباً غیر ممکن شده و فقط در بعضی از خانواده های روستایی و به نسبت بسیار کمتری در مناطق شهری، این نوع زندگی مقدور است.

 

6- بحران هویت در بین جوانان در جامعه کنونی ایران
جوانان ایرانی در جامعه ی در حال گذار کشورمان به نوعی دارای بحران هویتی می باشند. از یک طرف تحت تاثیر نسل های قبل، خود را تحت فشار قوانین، رسوم و آداب و عادات برآمده از سنت های اجتماعی و مذهبی می بینند و مجبور به رعایت این هنجارها هستند و از طرف دیگر با گسترش و نفوذ رسانه های عمومی از قبیل تلویزیون، ماهواره، اینترنت و رسانه های مکتوب، خود را در دنیایی می بینند که با سنت های فرهنگی نسل قبل شان دارای فاصله ی زیادی است. درنتیجه نه تنها هویت واقعی خود را دستخوش تلاطم و بی ثباتی می یابند بلکه در شناخت دیگران نیز نمی توانند معیارهای مشخص و تایید شده ای را شناسایی کنند. از این رو دختر و پسر جوانی که به سن ازدواج رسیده و باید همسر آینده ی خود را انتخاب کند دچار تردید، وسواس و دودلی است و در نهایت، این امر می تواند موجب تاخیر در ازدواج او گردد.

 

با توجه به تعاریفی که برای ازدواج آمد، عوامل تعیین کننده در انتخاب همسر و مشکلات همسرگزینی، واحد مشاوره ازدواج این موسسه خیریه می تواند از طریق بررسی معیارهای ازدواج موفق، سنجش آمادگی طرفین برای ازدواج، بررسی تطابق و تناسب شخصیتی طرفین، کمک به افراد برای شناخت معیارهای خود و همسرشان برای گزینشی صحیح و مطلوب تر، قدم مثبت و موثری برای بهبود و کاهش برخی از این مشکلات و پی ریزی خانواده هایی مستحکم بردارد.

 



منابع:


1- جوانان و معضل ازدواج، ناصر فکوهی، سایت انجمن جامعه شناسی دانشگاه آزاد اسلامی.
2- چالش ها و چشم اندازهای ازدواج، اسماعیل جهانبخش، سایت جامعه شناسی ایران.
3- جامعه شناسی خانواده و طلاق، سید حسن حسینی، تهران: نشر سلمان، 1386.
4- مقدمه ای بر جامعه شناسی خانواده، باقر ساروخانی، تهران: انتشارات سروش، 1370.
5- عوامل موثر بر رضایت زن و شوهر، محمدصادق مهدوی، تهران: انتشارات مبتکران،1374.
6- تغییرات اجتماعی، گی روشه، ترجمه منصور وثوقی، تهران: نشر نی، 1376.
 

 



تاریخ درج مطلب :  08/05/87  

 
دفتر مرکزی : تهران ، خیابان بخارست ، نبش کوچه دهم ، برج ایراتل ، کدپستی 1514743111 ، تلفن : 88555554 ، (18 خط ) ، 1881
کلیه حقوق این سایت متعلق به www.KHEIRIE-ImamReza.ir می باشد. 1387©